همواره نقش پروژه های تغذیه مصنوعی در پایداری توسعه مناطق مد نظر بوده است. در این پژوهش با ارزیابی پایداری روستای کال در دو زمان پیش و پس از اجرای پروژه تغذیه مصنوعی (1395-1385) با استفاده از روش IUCN و بر اساس روش دلفی کلاسیک( بر اساس تقسیم بندی وردنبرگ) و در سه گام و به صورت تکمیل فرم نظر خواهی و مصاحبه رودررو و با استفاده ازروش گلوله برفی به این نقش پرداخته شده است. این روش امکان مقایسه ی شرایط موجود منطقه را با وضعیت ایده آل خود یعنی توسعه ی کامل انسانی و یک اکوسیستم سالم و مولد فراهم می آورد. در این پژوهش در دو بخش اکوسیستم و رفاه انسانی از شش معیار و 14 شاخص ) معیار های آب و پوشش گیاهی هر کدام سه شاخص و معیارهای خاک، جمعیت، فقر و کاربری هر یک دو شاخص) استفاده شده است. در این تحقیق از نظرات 16 خبره استفاده شده است. نتایج نشان داد، میزان پایداری بخش اکوسیستم در پیش و پس از اجرای پروژه در وضعیت متوسط (07/50 و 03/51) می باشد که با شیب ملایم روند صعودی دارد. میزان پایداری بخش انسان در حالت پایداری متوسط در پیش از اجرا (47/50) به حالت تقریباً پایدار در پس از اجرا (13/61) ارتقاء پیدا کرده است. همچنین از میان شاخص ها، شاخص های EC (26 به 8/21)، تصرف اراضی (92 به 6/83) و تبدیل مراتع (80 به 65) از دیدگاه پایداری توسعه سیر نزولی پیدا کرده اند. در مجموع، محدوده ی روستای کال در پیش و پس از اجرای پروژه در وضعیت پایداری متوسط می باشد که با شیب ملایم روند صعودی دارد.

یکی از چالش های اصلی در قرن 21 ارتقاء توسعه جامعه بشری و در عین حال حفاظت از تاب آوری اکوسیستم های طبیعی است. کلید دستیابی به این هدف، در برقراری تعادل پایداری بین دو بخش اکولوژیکی و انسانی است که بدون انجام ارزیابی های جامع و کافی از پایداری محقق نمی شود. بنابراین در پژوهش حاضر، وضعیت پایداری حوضه توتلی واقع در شمال استان خراسان شمالی با استفاده از روش اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت (IUCN) بررسی شد. به این دلیل، سطح پایداری در دو بخش اکوسیستم و رفاه انسانی برای کل حوضه و 12 زیرحوضه آن (T01-T12) در پنج طبقه ناپایدار، تقریباً ناپایدار، پایداری متوسط، تقریباً پایدار و پایدار با امتیازات مساوی بین صفر تا 100 مورد ارزیابی قرار گرفت. در بخش پایداری اکوسیستم، چهار معیار، هشت شاخص و 20 متغیر و در بخش رفاه انسانی دو معیار، هفت شاخص و 19 متغیر متناسب با شرایط جغرافیایی، جمعیتی و هیدروژئومورفولوژیکی انتخاب شد. نتایج تأییدکننده ناموزون بودن توزیع درون گروهی شاخص های پایداری در هر زیرحوضه بوده است. هم چنین سطح پایداری در بخش های اکوسیستم و رفاه انسانی در حوضه توتلی متوسط ارزیابی شد و به ترتیب دارای امتیاز 50 و 45 از 100 هستند. هم چنین، پایداری کل حوضه در وضعیت متوسط با امتیاز 5/47 محاسبه شد. از لحاظ تغییرات مکانی نیز مشخص شد که زیرحوضه های T06 (جنوب شرقی) و T10 (جنوب غربی) در طبقه تقریباً ناپایدار، T03، T05، T08 (شرق، شمال شرقی و جنوب شرقی)، T09 (جنوب) و T11 (غرب) در مرز پایداری متوسط، T01 (شمال غربی)، T02 (شمال غربی)، T04 (شمال غربی) و T12 (غرب، جنوب غربی و مرکز) در طبقه پایداری متوسط و فقط T07 (شمال) در وضعیت تقریباً پایدار قرار گرفته است. در مجموع به ترتیب 80/56، 59/41 و 61/1 درصد از کل حوضه توتلی در طبقات تقریباً ناپایدار، پایداری متوسط و تقریباً پایدار قرار گرفته است.

پایداری مفهومی است که توجه اساسی آن بر حفظ سرمایه های (طبیعی، اجتماعی و اقتصادی) در جهت عدالت بین نسلی است. توسعه پایدار در صورتی تحقق می یابد که همپوشی بین لایه های اکولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی ایجاد گردد. هدف از این تحقیق ارزیابی و اندازه گیری پایداری حوزه آبخیز است. جهت ارزیابی پایداری در حوزه آبخیز زیدشت 1 از رویکرد بوم نظامی استفاده شده است که در پی حفظ تعادل بین سه مقوله اقتصادی، اجتماعی و اکوسیستم است. متغیرهای انتخابی با روش های معمول و رایج ارزیابی و مقدار آن ها به دست آمد. جهت آنالیز و اندازه گیری پایداری در حوضه موردنظر از روش IUCN استفاده شده است. در حالت کلی دو بحث رفاه انسان و پایداری اکوسیستم در روش IUCN بررسی می شود. در بخش رفاه انسان دو معیار و شش شاخص و 28 متغیر ارزیابی و اندازه گیری شدند و در بخش پایداری اکوسیستم چهار معیار و 10 شاخص و 35 متغیر ارزیابی و اندازه گیری شدند. اندازه گیری شاخص های انتخابی با استفاده از نرم افزار Wellbeing Score که بر مبنای صفر تا 100امتیازبندی شده است انجام گرفت. تلفیق نهایی شاخص ها و معیارها از طریق میانگین گیری حسابی انجام گرفت و تولید نقشه در سامانه GIS انجام شد. امتیاز نهایی برای اکوسیستم 51 و امتیاز نهایی برای مسائل اقتصادی و اجتماعی 49 به دست آمد. نتایج نهایی با توجه به بارومتر پایداری نشان داد که پایداری حوزه آبخیز زیدشت 1در حد متوسط است. این شرایط با حفاظت از اکوسیستم و ارتقاء سطح زندگی مردم می تواند بهبود پیدا کند.

تالاب ها و اکوسیستم های آبی به مثابه سرمایه هایی گرانقدرند که بر شمردن تمامی ارزش های آن ها کار ساده ای نیست. این اکوسیستم های به ظاهر ساده، زیستگاه تعداد کثیری از جانداران هستند که حداقل پرندگان آبزی آن ها برای شکارچیان، ماهی های آن ها برای ماهیگیران و لاله های مردابی آن ها برای توریست ها نامی آشنا می باشند. تالاب میانگران ایذه در فاصله 210 کیلومتری شمال شرقی مرکز استان خوزستان، اهواز، در شمال این شهرستان و با مساحتی بالغ بر 40 کیلومترمربع و ارتفاعی بین 822 تا 828 از سطح دریا قرار دارد. تالاب بین طول های شرقی جغرافیایی 49o و 50’ تا 49o و 54’ و عرض های شمالی 31o و 51’ تا 31o و 55’ محدود می گردد. این مطالعه با هدف مدیریت اکوتوریسم تالاب با تعیین ارزش حفاظتی تالاب با استفاده رویکرد مناطق 6 گانه IUCN می باشد. شاخص انتخاب IUCN شامل 34 معیار و اصل اقتصادی، اجتماعی، اکولوژیک، منطقه ای و عملی است که بر اساس معیار های سالم وکلارک در ارزش گذاری مناطق مورد نظر این تحقیق بکار رفته است. در این ارزش گذاری کمی، برای حداقل ارزش عدد (1) و برای حداکثر هر ارزش عدد (5) در نظر گرفته شده است. در ماتریس مذکور مناطق فاقد ارزش در هر معیار هیچ گونه امتیازی از معیار دریافت نمی نمایند. در نهایت تالاب میانگران با کسب 87 امتیاز از مجموع 150 امتیاز، امتیاز شایستگی عنوان منطقه حفاظت شده ساحلی - دریایی یا پناهگاه حیات وحش را در معیارهای ارزش های مربوط به اکوتوریسم در مناطق تالابی کسب نمود.

مقدمه: در مدیریت جامع حوضه های آبخیز، آبخیزداری از عملیات مکانیکی و زیستی به سمت یک سیستم مدیریتی یکپارچه و اداره واحد اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و بوم شناختی با مشارکت مردمی پیش رفته است، که از طریق آن بتوان نیازهای انسان را برای زمان حال و نسل های آینده بطور مستمر و معقولانه تضمین نمود. علیرغم اینکه در اثر بخشی اکثر پروژه های آبخیزداری تردیدی نیست، اما همسو و هم راستا بودن این پروژه ها با اهداف توسعه پایدار نیازمند ارزیابی همه جانبه است.مواد و روش ها: در پژوهش حاضر از روش اتحادیه بین المللی حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی (IUCN) به منظور ارزیابی پایداری طرح های آبخیزداری در حوضه آبخیز سیستان و تل حیدری جهرم و مقایسه آن در دو زمان پیش و پس از اجرا (1400-1384) استفاده شد. مهمترین ویژگی روش IUCN در نظر گرفتن همزمان فاکتورهای اکوسیستمی و انسانی است. بدین منظور، با استفاده از روش نظر خواهی از خبرگان، در نهایت سه معیار و 15 شاخص برای بخش اکوسیستم و چهار معیار و 13 شاخص برای بخش انسانی انتخاب گردید. ارزیابی پایداری یک بار بدون وزن دهی شاخص ها و معیارها و بار دیگر با وزن دهی به روش فرایند تحلیل سلسله مراتبی انجام شد.یافته های پژوهش: امتیاز نهایی با توجه به بارومتر پایداری به ترتیب در روش اول پیش از اجرا 30/66 و پس از اجرا 33/71 و در روش دوم 60/64 و 66/66 به دست آمد که نشانگر سیر صعودی در میزان پایداری و افزایش وضعیت پایداری می باشد.بحث و نتیجه گیری: نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد که طرح های آبخیزداری انجام شده در منطقه توانسته است که بهبودی نسبی در شرایط بوم شناختی و اقتصادی - اجتماعی منطقه ایجاد نماید

معیارها و شاخص های ارزیابی پارک های ملی به عنوان ابزاری برای نظارت بر پایداری اکوسیستم های پارک های ملی هستند. هدف از این مطالعه شناسایی و بوم یسازی معیارها و شاخص های اکولوژیکی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی برای مدیریت پایدار پارک های ملی ایران است. در این مطالعه تعداد 36 نفر از خبرگان و متخصصان در زمینه پارک های ملی در چهار مرحله، به پرسشنامه هایی که به روش دلفی و با استفاده از مجموعه ای از معیارها و شاخص هایIUCN ،  CIFORو شاخص های مستخرج از سایر منابع تهیه شده بود، پاسخ دادند. پرسشنامه ها در میان متخصصان توزیع و از آنها خواسته شد تا اهمیت معیارها و شاخص های ارزیابی پارک های ملی را با استفاده از مقیاس لیکرت مشخص نمایند. در مرحله اول روش دلفی، مجموعا هشت معیار و 142 شاخص شناسایی شدند که در نهایت از میان آنها هشت معیار و 100 شاخص برای ارزیابی پارک ملی بومی سازی شد. این معیارها شامل مواردی از قبیل گستره منابع جنگلی، حفاظت از تنوع زیستی، سلامتی و زنده مانی، ظرفیت و عملکرد تولید، عملکردهای زیست محیطی و حمایتی، عملکردهای اقتصادی، عملکردهای اجتماعی و عملکردهای سیاسی بود. نتایج نشان داد که در بین معیارهای اکولوژیکی، اقتصادی، اجتماعی و سیاسی، بیشترین تعداد شاخص ها مربوط به شاخص های اکولوژیکی و کمترین آنها مربوط به شاخص های اقتصادی بود. نتایج این پژوهش بیانگر آن است که معیارها و شاخص های انتخاب شده قابلیت استفاده توسط سازمان حفاظت محیط زیست برای نظارت بر پایداری اکوسیستم ها در پارک های ملی را دارا هستند.

زیستگاه کوسالان، رشته کوهی است با توپوگرافی شدید در امتداد شمال غربی - جنوب شرقی، مشرف بر شهرستان سروآباد در غرب کردستان. این زیستگاه مجموعه ای از کارکردهای اکولوژیکی بی نظیر اکوسیستمهای کوهستانی (جنگلهای بلوط و مراتع غنی) و سه رودخانه دایمی با چشمه سارهای فراوان را دارا می باشد. در این مطالعه، زیستگاه منحصر به فرد کوسالان برای اولین بار از لحاظ توان زیست محیطی با نگرش حفاظت مبتنی بر معیارهای IUCN مورد مطالعه قرار گرفته است. در انجام تحقیق از مطالعات میدانی، اطلاعات کارشناسان، فن سنجش از دور (RS) و سیستمهای اطلاعات جغرافیایی(GIS)  برای شناسایی و تجزیه و تحلیل منابع اکولوژیکی، اقتصادی و اجتماعی استفاده شد. با کار میدانی و روش هیبرید (تفسیر رقومی - چشمی) تصویر 10متری چند طیفی ماهواره SPOT5 سال 2005، منابع شناسایی شده و نقشه های واحد شکل زمین، هیدرولوژی، خاک شناسی، پوشش گیاهی، زیستگاه حیات وحش، توان اکولوژیکی، کاربری فعلی و سامان عرفی تهیه و با کمک GIS تجزیه و تحلیل، جمع بندی و تلفیق نقشه ها انجام و یگانهای زیست محیطی مشخص شدند. سپس بر اساس معیارهای IUCN زون بندی منابع زیست محیطی بعمل آمد. نتایج نشان می دهد، منطقه مورد مطالعه دارای 224 گونه گیاهی و 195 گونه جانوری با پنج زون اصلی محدوده امن (%29)، حفاظتی (%41)، تفرج گسترده (%14)، تفرج متمرکز (%3)، زون آثار تاریخی و فرهنگی (%0.14) و زون بازسازی (%13.2) با ارزشهای علمی، آموزشی، سیمای طبیعی بکر و چشم اندازهای بی نظیر است. بنابراین، زیستگاه کوسالان با داشتن 70 درصد مساحت برای کاربری حفاظت و وجود گونه های گیاهی و جانوری در معرض خطر انقراض و مورد تهدید لیست قرمز IUCN می تواند به عنوان پارک ملی (طبقه II)، جز شبکه مناطق حفاظتی چهارگانه کشور معرفی گردد. نتایج این تحقیق، معلوم کرد که برای شناسایی و تهیه نقشه های منابع زیست محیطی مناطقی با توپوگرافی شدید و عدم دسترسی آسان جهت حفاظت بر اساس معیارهای IUCN می توان از تکنیکهای بالا بهره گرفت.